دوستان سلام.....

لینک های جدیدم را باعنوان کتابخانه دیجیتالی کتابهای کردی زبان و نیز سایت خوانندگان کرد زبان را بر روی وبلاگم قرار داده ام  که حاوی کتابهای جالب ومتنوع در زمینه ادبیات-فرهنگ و سیاست-فلسفه و آلبوم های خوانندگان اصیل کرد زبان می باشدو   به امید این که مورد رضایت طبع شما عزیزان قرار گیرد ونیز بتوانم در اشاعه جلوه هایی از فرهنگ وادب مناطق کردنشین سهمی داشته باشم.....

خدای را سپاس که انسان را فکرت آموخت

باز دیدکنندگان عزیز وبلاگم

سلام

قبولی خودم را در آزمون ورودی فوق لیسانس به همه شما دوستان عزیزم به خانوداده فداکارم وبه همه  کسانی که سیامند فروغی را دوست دارند و ازبودن با سبا مند فروعی لذت می برند تبریک می گویم حدودا یک سال تمام است که  بخاطر کنکور کارشناسی ارشدفعالیت وبلاگ نویسی را کنا ر گذاشته بودم وبرای وبلاگم پست جدید نداده بودم واکنون خوشحالم که خودم را در کنار شما می بینم .......

شهرستان سردشت يکي از شهرهاي استان آذربايجان غربي است و با داشتن موقعيت کوهستاني،جنگل هاي انبوه، دره هاي سرسبز، رودخانه هاي پرآب و پرندگان رنگارنگ، طبيعت بسيار زيبايي به وجود آورده است. سردشت را پل فلزي رودخانه “زاب” که از دوران جنگ به يادگار مانده است، از جاده اصلي جدا مي کند. طبيعت سردشت و جاده هاي پرپيچ و خمي که دل کوه را شکافته و انبوه درختان جنگلي آن، آنقدر زيباست که ديدن آن مي تواند براي هر تازه واردي بسيار جذاب باشد. اگر در دوران جنگ، سردشت بمباران نمي شد، جنگل هاي اطراف آن بسيار گسترده تر جلوه مي کرد و اين منطقه به يکي از زيباترين و ديدني ترين مناطق کشور تبديل مي شد. با اين وصف مي توان گفت اين منطقه بکرترين مناظر را دارد، به طوري که سردشت و شهرهاي اطراف آن را بايد شمال بدون رطوبت ناميد .
    وسعت اين شهر 1411 کيلومتر مربع است و 30904 نفر جمعيت دارد. جمعيت روستاهاي اطراف آن نيز 62264 نفر برآورد مي شود. سردشت که داراي 2 بخش و 6 دهستان است، در جنوب غربي شهرستان مهاباد واقع شده و از اين شهر 125 کيلومتر فاصله دارد. فاصله سردشت از مرز ايران وعراق نيز 30 کيلومتر است. اين شهر از طرف جنوب هم از شهرستان بانه 60 کيلومتر فاصله دارد.
    اکنون 5 هزار هکتار از اراضي سردشت را باغ هاي بسيار زيبا در بر گرفته است. محصولات منطقه انگور سياه، گلابي، سيب، بادام، گردو و نخود است و از محصولات جنگلي آن نيز مازوج، سقز و دانه روغني بنه را مي توان نام برد.
    چشم اندازهاي طبيعي سردشت
    با نگاهي به چشم اندازهاي طبيعي سردشت به جرات مي توان گفت که طبيعت جنگلي آن در برخي مناطق تقريبا دست نخورده مانده و وجود اين جنگل هاي زيبا، روستاي حذرآباد و بيوران و زميران را دوچندان کرده است. برخي چشم اندازهاي زيباي سردشت عبارتند از:
    چشمه گراو
    اين چشمه از چشمه هاي آب معدني است و املاح آن حداقل يک گرم در ليتر است. اين چشمه در نزديکي روستاي “کانيه گويز” در شرق حوزه زاب است و از آن آب جوشان فوران مي کند. اين چشمه معدني گازدار است و مي گويند آب آن براي درمان عوارض پوستي مفيد است. اين چشمه در جوار شرقي رودخانه “زاب” ميان روستاهاي هرمزآباد و کانيه گويز قرار دارد. آب اين چشمه پس از جريان در سطح زمين از خود موادي به جاي مي گذارد که روز به روز بر حجم توده مخروطي شکل آن افزوده مي شود.
    آبشار شلماش
    از مهمترين آبشارهاي حوزه زاب در مسير رودخانه، شلماش است که به امتداد شمال غربي و جنوب شرقي در پايين دست “ويسک” و “چشم تمو” بر رودخانه زاب مي ريزد. اين رودخانه درست روي گسل فرعي روستاي “آلمان” و روستاي “شلماش” جاري است. در نزديکي اين روستا 3 آبشار در مسافت کوتاه 200 متري نمايان هستند که آبشار جنوبي تر به علت ارتفاع فراوان و شکست شيب در مرکز آن مانند 2 آبشار ديده مي شود و آبشار شمالي تر که در اطراف آن پوشش جنگلي متراکم وجود دارد، از چشم اندازهاي طبيعي و زيباي منطقه است و هرسال تعداد بسياري از گردشگران به تماشاي آن مي آيند.
    همچنين رودخانه زيباي “زاب” در مسير 400 تا 440 کيلومتري خود زيبايي هاي بسياري به وجود آورده است و زلالي و سردي سرچشمه اين رود در روستاي “بيوران سفلي” مثال زدني است.
    رودخانه زاب
    اين رودخانه به دليل واقع شدن در بخش مياني به واسطه کوه هاي بلند جنگلي دره اي ژرف به وجود آورده که تا قسمت فعلي امتداد يافته است. مهمترين تنگه اين بخش “تنگه گرژال” است که به تازگي سدي بر روي آن ساخته مي شود. شاخه اي از (زاب) صغير از کوه هاي شمال غرب پيرانشهر سرچشمه مي گيرد. همچنين آب شعبه هايي مانند “چم لاوين” و “چم بادين” به تنگه گرژال مي ريزد. اين رود در دشت “کلوي” در 6 کيلومتري سردشت و در پيچ و خم کوهستان جريان دارد و با پيوستن شعبه هاي ديگري به آن مانند چم، شلماش و زرگه، مرز بين ايران و عراق را در منطقه “آلان” پديد آورده است. اين رودخانه از طريق “چم تيت” وارد خاک عراق شده و با رودهاي ديگر به درياچه “دوکان” عراق مي رسد و بعد به دجله مي پيوندد. در کنار همين رود ابومسلم خراساني، مردان بن حمار آخرين خليفه اموي را شکست داد. روي رودخانه زاب صغير 3 پل ساخته شده است: “پل قلاتاسيان” را در اواسط قرن سيزدهم شيخ مولانا صادق از مريدان شيخ يوسف شمس الدين برهان ميان روستاهاي بني آوا و موسالان ساخت. “پل فلزي” که در سه راهي سردشت- مهاباد- بانه است از سوي عزيزخان مرکي سردار کل از رجال معروف دوره قاجاريه و داماد ميرزا تقي خان خراساني ساخته شده است. سومين پل نيز “پل تيت” در 6 کيلومتري روستاي “ميتوش” است. رودخانه زاب در مسير خود از پيرانشهر، سردشت تا عراق چشم اندازهاي بسيار زيبا را به وجود آورده که بويژه در فصل بهار بسيار تماشايي است.
    حمام قديمي سردشت
    حمام قديمي جنب کاروانسراي الياس آقا (پارک شهر) به دستور عزيزخان مرکي سردار کل والي کردستان ساخته شده و در سال 1378 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.
    روستاي بيوران
    در شرق شهرستان سردشت روستاي سرسبز و خوش آب و هوايي به نام “بيوران” است که سرچشمه معروفي دارد. آب اين سرچشمه در وسط تابستان آنقدر سرد است که کمتر کسي مي تواند دست هايش را به مدت يک دقيقه در آن نگه دارد.
    پل قلاتاسيان
    جلگه اصلي “زاموا” که رودخانه “زاب” کوچک در آن جاري است در بخش مياني در ميان کوه هاي بلند جنگلي، دره اي ژرف به وجود آورده که با شتر گلوهاي متعدد تا قسمت سفلي امتداد يافته است. مهمترين تنگه اين بخش تنگه مشهور گرژال است. يکي از پل هاي باقيمانده بر روي اين رودخانه پل “قلاتاسي” يا “قلاتاسيان” است. اين پل شمالي، جنوبي است و در حقيقت به استثناي يکي از ستون هاي شمالي که سنگ چيني ملات آن تقريبا از پايه شروع شده است بقيه ستون ها را سنگ هاي طبيعي دو طرف پل که ناشي از شيب تند کوهستاني و آخرين دامنه آن است با 3 ستون سنگي نيمه تمام طبيعي که هر کدام با سنگ چيني محکم پايه هاي اصلي پل را تشکيل مي دهند. اين پل که به نام روستاي قلاتاسي خوانده مي شود بر سر راه قديمي ميرآباد به مهاباد در قسمت شمالي رودخانه “زاب” کوچک بنا شده است. تاريخ ساخت پل درست مشخص نيست اما آنچه مسلم است در اواسط قرن سيزدهم هجري به دستور شخص نيکوکاري به نام شيخ مولانا ساخته شده که به همين جهت به نام پل “مولانا” شهرت دارد.
    ناهيد جعفرپورکامي 
     
    

... روستای بیوران دل هر رهگذری را می رباید وهر بیننده ای را به حیرت وامی دارد . در اینجا فصل ها مفهوم می باند زمستان با هوای برفی وکوهها ودشت های سفید فام٫پاییز فصل رقص رنگهاست صدای

خش خش برگها زیر پای عابران در کوچه باغ های بیوران

تابستان فصل تابش خورشید زرین فام بر کوهای خاکستری

بهارفصل لاله واژگون.....

به س بلی ئه ی شاعیری ژیر خوینی لا وانی سنه

خوینی وان ئه رژا به ده ستی بوره پیاوی چلکه نه

   ( اشاره به اعدا مهای ۵۸ سنندج)

                                                   به لام    لیره له م ولاته  وده شت و کوسار و بنه

                                                   دوسته دوستی خوی ئه کووژی وسه یره ئه م خوین رشتنه                                                     (اشاره به برادرکشی احزاب کرد عراقی)

 منیش لاویکی کووژراوم به تیری عه شقی کچی شاری سنه

سه یره چاوی تیژی عه شقت نام بینی له م قووژبنه               

لاوانی  به هه ست و  وریاو  وشیاری بێوران، هه میشه  له  هه وڵی خۆ  پێ گه یاندن و به ره و پێش چوون دا بوون و به حه ق  له  زۆر  بواریشدا جێ په نجه یان دیاره و جێگای  سه رنج و دیدی  خه ڵکی خۆیی و  ده وروو به رن. بۆ وێنه به ده یان که س  له  لاوه کان توانیویانه بگه نه قۆناغه به رزه کانی  خویندن وزۆرێش  مه دره کی  باڵایان  وه رگرتوه.له ساڵانی دوایی دا له لایه ن ده وڵه ته وه و له سه ر داوای  به رده وامی خه ڵک ،هه ندێک  هه نگاوی  گرینگ  هه ڵگیراوه .که  خۆی  له خۆی دا هه ر کام له و هه نگاوانه، له به ره و پێش چوونی  پله ی وریایی و وشیاری خه ڵک و پێ گه یشتنی لاوان دا،ڕۆڵی خۆیان هه بوه .جێی خۆیه تی لێره دا ئیشاره به هه ندێک له و هه نگاوانه بکه ین .1- نهضت سواد آموزی،واتا جووڵانه وه ی خوێنده وار کردن،که ڕۆڵێکی گرینگی  هه بوه له خوێنده وار کردنی،ژنان و پیاوانی نه خوێنده واری  ئاوایی.2-دروست کردنی  ناوه ندی وه رزشی له ساڵی 1376 دا.3- بنیات نانی قوتابخانه ی سه ره تایی.4- بنیات نانی خه سته خانه و ناوه ندی بێهداشت .5- کێشانی کاره باو لێدانی جاده ی قیره تاوو دابه ش کردنی ژماره ی ته له فۆن به سه ر ماڵان دا.6- دانانی  ته له فۆن خانه ی گشتی.7- دانانی به نداوی  به رده پان له و ساڵانه ی دواییدا،بۆ ئاودێری و کشت و کاڵ که زۆر گرینگه.8- کێشانی ئاوی لووله کێش کراو.شایانی وتنه که به شی  هه ره زۆری  خانوبه ره ی خه ڵکی ئاوایی،له سه ر شکڵ و شێوازی  سه رده میانه بنیات نراون .که ئه مه ش خۆی نیشانه ی به ره و پێشه وه چوونی راده ی تێ گه ییشتوویی خه ڵکه که  ده رده خا.

له بواری هوونه ریش دا لاوانی به ه ستی  بێوران خۆیان تاقی کردۆته وه و سه ره رای بێ ئیمکاناتی و نه بوونی  پشت و په نای به هێز له و بواره دا،نیشانیان داوه که کاری  گرینگیان له ده ست دێ  و  ده توانن جێ په نجه یان  له م بواره دا دیار بێ.هه ر به م مه به سته چه ند لاوێکی  به هه ست ،به مه بهستی  خووڵقندنی فیلمێکی  سینه مایی،قۆڵیان لێ  هه ڵماڵی و فیلمێکیان به ناوی  کۆلکه زێرینه دانا، که خۆی  له چه ندین به شی  جیاواز  پێک هاتبوو،له راستی دا  چه ندین  ئاڵقه ی جیا جیا بوو، که هه ر کامه یان  ده رخه ری  کێشه کۆمه ڵایه تیه کان له ناو خه ڵک دابوو. نووسه ری  سیناریۆکه و  هه روه ها  ده رهێنه ری  فیلمه که ،کاک سمایل  هه مزه یی بوو.سه رجه می فیلمه که  نزیک  به سێ سه عات  ده بوو.باقی  ئه و  که سانه ی  که  له و فیلمه دا  به شداریان  کرد بوو بریتی بوون  له :1- محه مه د ره سوول  شێخه یی،2- عبدالله شێخه یی،3- ئیبراهیم  عه زیزی،4- قادر  قادری،5- ئه حمه د قادری،6- حسێنی  عه لی پوور،7- تۆفیق شێخه زاده ،8- عه زیزی مه لایی.شایانی وتنه ره حمانی  بێورانی  ئه رکی  فیلم هه ڵگرتنه وه له و به ر هه مه ی  له سه ر  شان بوه .

هه ر  له به شی هوونه ری دا  واتا  له به شی  گۆرانی و مۆسیقادا،چه د لاوێک  خه ریکی  هوونه ر نواندنن.که ده نگێکی  خۆشیان هه یه و به گۆرانی و  مۆسیقای  ره سه نی کوردی ،کۆر و کۆبوونه وه کانی خه ڵکی  ده رازێننه وه شادی  ده خه نه دڵی به شدار بوان.ئه وانێش بریتین له : ره حمه تی  رۆسته م پوور، هه ڵمه تی شێخه یی،ره حمه تی  بێورانی.

له بواری  قسه ی  نه سته ق و پێکه نینیش دا ،که ده کرێ  بخرێته خانه ی هونه ری یه وه و به به شێک له ئه ده ب  دابندرێ ،چه ند که سێک له م سه رده مه ی  دوایی دا ،ناو به ده ره وه ن و به قسه ی خۆش و پێکه نیناوی دڵی خه ڵکی  وه جۆش  ده خه ن و ده بنه هۆی خووڵقاندنی  فه زایه کی گه رم و گووڕ له  خۆشی و شادی  له  کۆبوونه وه ی ناو دووکان و کووچه و کۆڵان و سه ر مووچه و مه زراکانی  بێوران .چه ند که سێک  له وان بریتین له :1- مام قه ره نی پوور شه نگێ،که له به هاری  1381 دا ،کۆچی دوایی کرد.2- حسێنی حاجی برایمی،3- مام مه حموودی       هه مزه یی.و........

 

 

بو چی به م ده رده م ده به ی گه ر خوت ئه زانی حاله که م

                                                بو قزی زاکاو لولت دائما هه ر شینمه

هه ر وه کو پووش وپه لاش که وتووم له ده رگای یار دا

                                            گیزه لووکه ش نامفرینی چونکه که عبه ی دینمه

خه لک ئه لین کفره مه که به م چه شنه مه دحی یاری خوم

                                              گویگرانی خوشه ویستم یاره که م ئاییننمه

که ی خیالت دیته دی یاران بلین ئوخه ئه من

                                               واکه قولی یاری ئازیز شه وله زیر بالینمه

خوشکل خانم سلام

ببخشید که دوباره مزاحمتون شدم

نمی دونم جی باید بگم وقتی که شما این چنین سربالا جوابم رو میدی من چی باید بگم .....

می خواستم بگم از عمق سیصد کیلومتری قلبم  دوستت دارم-ریشه در عمق  وجودم داری -

سومای چاوم

                                       عیشقت گریکه سووتینه ر

به ر بوته جه رگ وهه ناوم

                                        له گه ل ئه وه ش

 ده ت په ره ستم هه تا ماوم

                                           به خوم نیه  بو خوشه ویستی خولقاوم

   

         

...

           

خوشکل خانم سلام

می گم سلام..... سلام کردم خانم خوشکل  اخموی خجالتی.......

 میخواستم بهتوون بگم که

 شما واقعا خانم خوشکل ناز و تودلبرو هستین ویه خانم

متین و مودب هم به نظر می رسی

 میخواستم که بهتون بگم که

 شما فوق العاده جذاب هستین و از شما خیلی خوشم  اومده

  می خواستم بهتوون بگم که

 چطوره باهم اشنا بشیم اشنایی که از اون بوی دوست داشتن میاد

سیامند فروغی -تهران

شوخی شیرینی به شه رم

من ده تناسم ونات ناسم

                                   له ده روونمای ولیم دووری

تو کیی ئاوا به بی ده نگی رژایه ناخی دلمه وه

و بووی به په ری شیعره کانم

                                             بلیی روژیک شه رم له رووت بتاری

 وسامی بیده نگی بشکینی

                                      به وشه یه ک به نامه یه ک دلی که یلم ولاوینی

ئاخو که ی ئه مروژه دیت

 کورپه ی شیعریکی بی ئوقره م بگریه ناوباوه شی خوت

به شیری خوت به خیوی بکه ی

پیم بلی ده ی

ئاخو که ی که ی.................

 سیامند فروغی- تهران

                           

ئه ی کوول وکوی دله که م

به ته ما بووم بت بکه م به شیعر وگورانی و گویچکه ی روژگارت پی که ر بکه م

به لام کاتی گه یشتیه ناو قوورگ وگه رووم

بووی به کوله گری و گیر سایه وه

له  م کاته را چاوه کانم بوون به کانیاوی به هارو له نوی سه ریان هه لدایه وه

هه لبه ست له لایان ره  حمه ت فروغی-بیوران

 

ئه گه ر گیانم 

له گیانی سه ر مه ستی تورا

                                    فیری عه شقیکی په تی بیت

ئه گه ر دلم

به چرپه ی دلی عه شقاویت

                                        رووله تاسه ومه ستی بیت

                 به لین ئه

ئه م دله ی من

                                      پیشکه ش به تو و سه ر به ستی بیت

هه لبه ست له لایان ره حمه ت فروغی

                                

 

روستای بیوران سفلی از توابع شهرستان سردشت می باشد که دارای مناظر بدیع وزیبایی میباشد وجود کوهساران زیبا همراه با کوچه باغ ها وباغ های سرسبز وپر از میوه بهمراه رودخانه های خروشان و چشمه های آب سرد وآوای کبک وبلبل وقناری دل هر رهگذری را می رباید....سیامند فروغی

 

متن زیر تک نگاری روستای بیوران سفلی می باشد که مطالعه علمی

اجتماعی- فرهنگی-آداب ورسوم وضعیت اقلیمی روستای بیوران سفلی می باشد که محقق ان رحمت فروغی فارغ التحصیل رشته علوم اجتماعی وویرایش ان را بنده سیامند فروغی دانشجوی رشته کارتو -گرافی انجام داده است شایان ذکر است آمار وارقام این تحقیق

بعلبت این که مربوط به ۴سال پیش است دقیق نمی باشد در آینده این تحقیق کاملتر خواهد شد وانـشاء الله تحقیقات دیگری صورت خواهد گرفت منتظر پیشنهادات وانتقادات ونیز متن های ارسالی شما دوستان گرامی هستم ........

موقعیت جغرافیایی

ابتدا لازم است مختصر توضیعی درمورد موقعیت جغرافیایی ومسائل کلی روستای بیوران داده شده است وسپس به موضوع اصلی پرداخت ،روستای بیوران پایین در6کیلومتری غرب شهرستان سردشت ازتوابع آذربایجان غربی واقع است،قریب 12کیلومتر با مرز کشور همسایه ؛عراق فاصله دارد.این روستا از سه طرف درمیان کوه ها وتپه های محصورات گوبی روزگاری پناهگاه برای حفظ ساکنان این قریه از افت سرما  و یغمای قبایل بوده است (کاسه شکین)کوهی است استواردر جنوب روستا وتپه ها (گردی رزی )و(کوشوکه)به ترتیب در غرب وشرق این روستا مانند دو نگهبان بیدارجاوید ایستاده اند ودرجانب شمال روستا رودخانه ای جاری است که آب بخشی از زمین های مزروعی ازآن تامین می شود.

درمورد تشکیل ان روستا اطلاعات دقیقی دردسترس نیست،

 

اما وجود دوقبرستان پرقبور (کاولان)و(بری قه بران)وهمچنین تپه ای استراژیک (قه لات)که همان(قلعه فارسی)است .از وجودآبادی پر جمعیتی درچندین سال قبل خبر می دهد ذکراین نکته ضروری است ،تمامی قبورموجودبه شیوه ای اسلامی و رو قبله هستند واین گویای این است که قبورمربوط به تاریخ بعداز اسلامند.

سالمندان منطقه می گویند محل اصلی روستا درگذشته (چیپه مو)بوده است که جهت شرق؛حدود یک کیلومتر با محل فعلی روستا فاصله دارد البته درآن موقع روستا11خانواربوده است قبور قبرستان کاولان (واقع درزمین های مزروعی کنونی بیوران)مربوط به قبیله میر حسن است که هر سال در فصول بهار وتابستان از طرف کرکوک( یکی از شهرهای عراق است)به دکانان که سرچشمه ای (رسوه شت)درآن واقع است می آمدند ودر زیرسایه درختان وروی تپه (قلات)سکوهای می ساختند که به آن ها دکان می گفتند وبعد ها این حوالی دکانان نام گرفت.

قبیله میر حسن تاچندین سال به این ییلاق وقشلاق ادامه دادند وسرانجام در ای منطقه ماندگار شدند 15خانواربیوران (چیپه مو)نیز به علت جنگ باقبایل روستای کانی رش سبب شد که گرایش بیشتری به قبیله میر حسن پیدا کنند سرانجام با قتل یک نفر از کانی رش هابیشتر زمین های خودرابه عنوان خون بها دادندواز آن جمله (سرچشمه گاله)که اکنون کمبود آب سردشت ازآن جبران می شود،جزوی ازآن خون بها بود ،این امر سبب شد پیش ازپیش 15خانوار بیورانی به قبیله میر حسن نزدیک شده وباآن هارابطه وپیوند نسبی پیدا کنند تا سرانجام همه باهم ترکیب وهمگرا یک جاقبیله (مرسنه)بخوانندکلمه مرسنه مخفف (میر حسن )است چرا که در زبان کوردی میر را(م)وحسن را(سن)نیز می گفتند از جمله کاکه سن ،جناب میر حسن 2برادر داشته است به نام های میر شیخ حیدر ومیر سلیمان که هر کدام به طور جداگانه آبادی های را به وجودآوردند.در مورد وجهه تسمیه (بیوران)نیز نظرات مختلفی وجود داشته واز (ماموستا هژار درهه مبانه بورینا)اشاره بر این داردکه بیوران از بوران معنی باد وباران گرفته شده است وعده ای معتقدند که درخت های به زیادی وجود داشته واز (به وه ران)به معنی ریزش میوه (به) از درخت آمده است وتعدادی می گویند ازکلمه (بیور)یعنی (تبر) گفته شده است البته با توجه به وضعیت آب وهوا بوران هژار مناسب ترین است. ازآن جاکه فرهنگ وآداب ورسوم رابطه ای تنگاتنگی با ساختار اجتماعی واقتصادی دارد لازم می دانم دراین رابطه نیز مختصراً توضیعاتی داشته باشد از نظر بافت اجتماعی روستا بیوران ازطوایف متعددی چون - گاله- مام برایمه- صوفی همزه-دروش برایمه – قادرآغای- سمایل آغای – سلیمان آغای – شینه – فقه شیخی –مام آغای تشکیل شده است وقبیله بزرگتری به نام مرسنه در عراق وبتوش نیز وجود دارند تمامی طوایف روستایک پارچه ومتعد بوده در طول تاریخشان متفرق نشده اندو همواره با همکاری وهمیاری داشته اند مکرراًخویشاوندی نسبی را با خویشاوندی ها ی با سببی مستحکمتر کرده اند.

جمعیت روستا:240خانوارمقیم روستای بیوران سفلی هستند جمعیت روستا1310نفر است از این جمعیت 30نفربه زیارت خانه خدا رفته اند در طول تاریخ ساکنان روستا مهاجرت های فراوانی داشته اند اما کمترمهاجر پذیر بوده اند فقط دومرد غریبه(ابوبکر محمد پور)مهابادی(رسول محمد پور )عراقی با دو تن از دختر های روستا ازدواج نموده ودر روستا ماندگار شده اندو سرانجام با طوایف همسرشان عجین شده اند ،عده ای از بیورانی هادر طی مهاجرت به عراق آن جا ماندگار شده وحالا دارای شناسنامه عراقی هستندوهنوزهم دربیوران عمو وعموزاده دارنددر اویل انقلاب نیز50خانواری دوباره به عراق مهاجرت نموده اندو قریب 50خانوارنیز به کشورهی اروپای مهاجرت کرده اند80خانوار نیز به شهرستان سردشت مهاجرت داشته اند با این همه هنوزروستادارای240خانوار است فرهنگ وآداب ورسوم ساکنان روستای بیوران تاقبل از سال1368به صورت آهسته وباشکلی نامحسوس در حال تغییر بوده اما بعداز این تاریخ یک دگرگونی جهتی رخ داد.علت تغیر نامحسوس آداب ورسوم ساکنان روستادرگذشته نوع معشیت آنان بودچراکه درادوار گذشته به علت مشغولیت 90%از روستایان به کشاورزی ودام پروری ویا چیدن کتیرادرکوهستان هادر فصل بهاروتابستان وپاییزروستا خالی از سکنه می شد،دامپروران به کوهستان جمال الدین (محل قشلاق بیورانی ها)کوچ می کردند وکشاورزان همراه فرزندان خود روی زمین ها ی مزروعی کار می کردندوزیر کپر و کوخ ها می ماندند وبعضی نیز دل به گون کوه می دادند این مساله سبب شد بیورانی ها کلا سه ماه زمستان در روستا بمانند  که باعث می شد که به عمران روستا توجه چندانی نشود

 ،در دوره های گذشته تا چندی پیش برای ساختن یک خانه بیشتر از سنگ وگل استفاده می شد همین امر سبب شد که کشاورزان به کاشت درخت سفیداربپردازدوتعدادی به سنگ تراشی بپردازداما در این اواخربا ازدیاد جمعیت وتوسعه روستاوارتبا ط آسانتربا شهر آن سوی رود خانه - بیوران چندین ساختمان (80)با مصالحی سیمان و آهن بنا شده اند داخل روستابه تصویرساختمان ها پرداخته وآن هارا بهتروبهداشتی ترکرده اند.درروستاچندین ساختمان به صورت بامی وواحد با هم متصلند وبه شیوه ای با یک غلتک چندین ساختمان را غلتک کوب می کنند هرچند که تازگی هابیشتربام هاایزو بام شده اندو خانه هاروبه شرق بنا نهاده شده اندوباد طلوع آفتاب گرم وروشن می شونددروسط روستا مسجد حضرت محمد (ص)که ۸۸ سالی ز آن گذرد یعنی سال 1298ش.م تاسیس شده است ودرسال1371تعمیرگشت که مسجد تعمیرشده کنونی مجلل وزیباست ولی فاقد بخش زنانه می باشد روستا دارای دو حوض دستشوی جداگانه زنانه ومردانه می باشد که چسپیده به مسجد فاضلاب وحوض ودستشوی به صورت غیر بهداشتی وبدونه پوشیدگی ازجوارتعدادی از خانه های مسکونی می گذرند وبه رود خانه می ریزد درگذشته تمام ساکنان روستا از این عوض ودست شوی استفاده می کردندوزنان روستا تمام آب شرب وشستشووگاو وگوسفند خود را با ظرف های به خانه عمل می کردند صبع گاهان در همین عوض دست وصورت خود رامی شستندامابا لوله کشی آب بهداشتی به خانه هادرمورخ 1374ساخ وسازحمام ودستشوی خانگی تقریباًاستفاده ازعوض ودست شوی عمومی کم شده است تا50سال پیش کمترروستا با سوادوخواندن ونوشتن داشتندانگشت شمار بودندوفقط می توان ملاعزیز- ملابرایم- وحاجی خضرسلیمان پوررانام بردکه تحصیلات آنان نیزحجره ای بوده است اما حاجی خضر کوردی وفارسی بهتر بلد بودوهنوز نیز اشعاری به زبان کوردی از اوباقی است.ولی امروزه روستابیوران تعداد300نفردرسطع دیپلم وبالاتر از دیپلم دارداز تعدادمذکر40نفرخانم می باشد که ققط15نفر مقیم بیورانند 35نفردیگر نیز کارمند دارند اما فقط 10نفر مقیم بیوران هستند واولین نفری که موفق به اخذ مدارک لینسا نس شد جناب آقای عبدالله عزیزی بودند که معمولاًبیورانی هاایشان رابرای فرزندخود به عنوان الگوی زنده مثالمی زدند ،از اومی گفتندوزحمت های دوران تحصیلیش وبلا خره ازموفقیت برگردیم به گذشته بیوران آن زمان هاساختمان ها یک نواخت ویک طبقه بودند که در داخل روستا به وسیله تیغ های چپری منقسم می شدندومعمولاًاتاق تاریک راهرو مانندانتهای ساختمان ویژه حیوانات بود (درواقع حیوان وطیوروانسان زیر یک سقف زندگی می کردند )وخانه به وسیله هیزم گرم  می شد بعد ساختمان ها دوطبقه شدند ، طبقه زیرین ویژه حیوانات وطبقه بالا اهل خانه شددرحال حاضربیشتر اهالی دامپروری وپرورش طیور رارها کرده اگر چه اکثرخانواده ها یکی دوراَس گاوه شیر ده راجهت تهیه فراورده هالبنی نگهداری می کنند ولی اغلب محل نگهداری آن ها با خانه های مسکونی فاصله دارد البته بااتمام جنگ تحمیلی وپاک سازی مراتع ازمین دراین اواخر مجدًد دامپروری روستا رو به گسترش است وطیور ها بادوراز خانه های مسکونی می سازند

.

درگذشته پوشیدن جوراب های ساق بلند(زنگال)وجلیقه پشمی (قول بال)دستار(جه مه دانه)وشال کمر(پشتند)ازآداب ورسوم مردانه روستا بود زنان نیزبالاپوش(کولوانه)وکلاه آراسته به زیور-کو چکه کاشت وبرداشت محصول- پارچه بافی- گلیم بافی – پرورش دام وطیور- چیدن کتیرا – کارهای خانگی- پختن نان – بچه داری و.....پرداختندوهنوزهم زنان ودختران در فصل بهار برای چیدن کتیرا،کنگروریواس ومندوک دسته جمعی به کوستان می

روند.آنجا طبیعت را روحاًحس می کنند وآزادی را می مکندوعشق به میهن رامی آموزند،ضمن اینکه باآین عمل بخشی ازمخارج زندگی راتامین می کنند.

آن زمان هاصنعت رنگرزی وصابون سازی سنتی رایج بود چربی دام گوسفند را(دوگ) همراه با تیزاب (آب آغشته به خاکستر تنور)می جوشاند وبعداًدرآب سرد می ریختند وصابون درست می شدویا (اسپون)که نوع گیاه کوستانی است در زیر نورآفتاب خشک می کردند وبعداًدرهاوان سنگر ویا( سندول) می کوبیدند تاپودرگرددآن وقت به عنوان پودر رختشویی ازآن استفاده می شد.

در گذشته بیماری های پوستی فراوان رایج بوده است چون سطح بهداشت بسیار پایین بودروستافاد هر گونه امکانات رفاهی بوداگرچه درسال1300شمسی جاده ای سردشت قلع دزه (عراق)که از روستای بیوران می گذرد به وسیله بیل وکلنگ زده شدولی به علت فقر مردم بدی راه ارتباط باشهر هم چنان مشکل بودواکثراًباپای پیاده ویااستفاده ازالاغ صورت می گرفت سرانجام درسال 1348یک دستگاه مینی بوس توسط دونفرسردشتی (قادرمصطفی روزه- سید هدایت )درخط بیوران شروع به کار نمودند 4سال بعد درسال 52شمسی یک نفراز روستای (ابراهیم فروغی)یک دستگاه مینی بوس راخریداری نمودوشروع به کار کرداین امر برای اهالی روستابه منزله ی اختراع ماشین بخاری بودچراکه عده ای توجه هشان به ماشین آلات معطوف شدارتباط باشهر بیشتروبیشترشد بعد هاتوسط همین شخص خرمن کوبی نیزخریداری شد که این هاهمه ابزار آلات جدید بودند وتحول اساسی ربا در روستا به وجودآوردندبه طوری که درحال حاضراهالی روستا 120دستگاه ماشین بارکش ومسافربری هستند،با این همه هنوز هم نقش ابزارآلات سنتی والاغ باری پیدا است به طور کلی روستا حالا درمرحله ای اصطکاک ازاندیشه های جدید بااسطوره های سنتی است قطعه زمینی صدای تراکتوربرمی خیزد هیاهوی دهقان ،اسب پابه پای ماشین می دود ،این درخت ازاره موتوری می نالدوآن یکی ازاره دستی .

برخی معتقدند که کار باتراکتوربازدهی بیشتردارد وعده ای باوردارند که شخم زدن با گاومایه برکت است میزان محصول رابیشترمی کندبه هرحال همکاری وهمیاری یکدیگررامی شناختند مثلاًچندین نفرمزرعه ای رادرومی کردند ویاساختمان رابنا می نمودند واین تعاونی بود که دارد ازبین می رود اما درمراسمات حادثه های ناگوار همکاری وهمیاری بیشتر داند درمراسمات عروسی ویا مجلس ترحیم وتدفین تمامی اهالی روستا شرکت دارند وهرخانواده درمنزل خود غذا راآماده می کندوآن را برای پذیرای از مهمان هابه مسجد می برند این امر سبب می شود که خانواده صاحب عزاناراحتی وفشارچندانی رااحساس نکنند دردوره های گذشته ازدواج ها بیشتر درون  گروهی بودبایکدیگرازدواج می کردند کمتر دخترهارابه غیرازاهالی روستا می دادند اما حالا کم کم ازدواج های برون قبیله ای نیز صورت می گرد اگر چه هنوز به طور کامل متداول نشده است درمراسم عروسی یک بیورانی تمامی بیورانی های مقیم روستا دعوت شده محسوب می شود وعرفاًباید حضور داشته باشند محمولاًجوانان روستا تابع تصمیم ریش سفیدان ومعتمدین وشورای روستا می باشند واکثر ریش سفید وشوراها نیزطی نشست های درورود مسائل ،نظرات پیشنهادات عموم راجویا می شوند.چنان که قبلاً ذکر شد تا قبل از سال 1368 شمسی روستا فاقد امکانات رفاهی آنچنانی بود اما دراین سال با برق رسانی به روستا سراعازی برای تحول فرهنگ وآداب ساکنان شد،تلویزیون های خریداری شد این امر سبب شد که جوان های که قبلاًبه بازی های محلی چون (پیشکلان – جورابین – تیله بازی – هه لوکین وشب نشینی و....می پرداختند)بیشتر به پای تلویزیون بینشینند ومسلماًدرفکراندیشه اهالی نیزتعولاتی به وجودآوردپس ازسال 68روستا به عنوان مرکزدهستان بریاجی به مرکزیت 83روستا انتخاب گردید بعداًبه تدریج شرکت نفت دایر شد خانه بهداشت احداث گردیدوجاده سردشت بیوران آسفالت گردید – شرکت تعاونی تاسیس شد- روستا لوله کشی گردید – یک مدرسه ابتدای ساخته شددرمانگاهی باساختمان نسبتاًبزرگ ودارای 12اتاق ویک آزمایش گاه بنا شد- والان هم یک مدرسه شبانه روزی دایر شده است – یک سالن چند منظوره احداث گردید مخابرات روستا ساختمان آن ساخته شد وشوع به کارنمود- ودر سال1382شمسی روستا دارای تلفن خانگی شدونانوای تمام اتوماتیک ماشینی راه اندازی شد.با این همه بسیاری ازخانواده ها نان هفتگی خودرا بامساعدت زنان همسایه به طنور می پزند وحالا هم قریب 15تنور خانگی درروستا وجود دارد هرچند خانوارازیک تنوراستفاده می کنند ودرتابستان سال 1383روستادارای دهیاری شد وکارهی دردست اجرای دهیاری عبارتند از سدحفاظتی به صورت کابیونی به طول103مترساختمان دهیار در دست احداث جدول گذاری به طول100متر وطرح های آینده تعویض پل ارتباطی روستا احداث خیابان به داخل روستا وجدول گذاری دست دوم جاده وبلواردرخیابان اصلی که درسال 1386دست به کارخواهند شدامروزه در روستا دوباب آرایشگاه مردانه ودوآرایشگاه زنانه 10مغازه خورده فروشی ودو مغازه آهنگری ویک مغازه تعویض کپسول گازویک مغازه حلبی سازی وجود دارد که هرسال به تعدادآن هااضافه می شود بااینکه بیوران از رفاه نسبی برخوردار است وا زنظر منظره وچشم اندازی طبیعتی درسطع اعلی است ودل هررهگزری را می رباید ومحل تفریح وتفرج شهرنشینان شدوباز هم هنوزافرادی وجود دارند که به سنت ها سخت پایه بندند که به صورت یک خانواده گسترده زندگی می کنند مرد حرف اول خاواده رامی زند وهنوزبه شیوه گذشته با مشکلات برخود می نمایند وتقریباًمعتقدندکه زورولشکرکشی راه حل مشکلات است .فراموش نشود که قریب 60سال بیورانی ها والی شهر سردشت بودند واز سردشت واج وخراج می گرفتند وبه روستاهای اطراف حمله ورمی شدند درجریان قیام (امرحمه سور)ساکن قلعه رش ،بیورانی ها جانب دولت پهلوی راگرفتند وباامر حمه سور جنگیدند ولی دراین میان تعدادی ازبیورانی ها بافرار به کشور عراق وتهیه تفنگ مداوم باژاندارم حکومت پهلوی جنگیدند درجنگ باامرحمه سورسرهنگ سید علی خان ازفرمنده هان حکومت کشته شد درگورستان (بری قبران)به خاک سپرده شد که برروی گورآن تاریخ 1318حک شده است بنابه نوشته حسن قزلجی درکتاب (پیکه نینی گدا)مرگ (سید علی خان)مهابادی هارابی نهایت خوشحال کرده است به طورکلی فرهنگ وآداب ورسوم اهالی بیوران سیر صعودی دارد وهمکاری وهمیاری اهالی تحسین برانگیزاست وترقی روستا از اهداف هربیورانی می باشد درواقع (بیوران )یک خانواده بزرگ است ونمادی است که همه بیورانی هابه پای آن جان می دهند

سیامند فروغی

تهران۱/۲/۱۳۸۶

ـآه ای هزاره سوم

                        زرتشت پیامبر

                                            اوستای مقدس

آه ای زمان دشمن خونخوار من

گذشت تو تصاعد بد بختی های من است

بافریادی

به هرای شیر وحشتناک دهشتناک

پادشاهیم را بر کشور کلمات والفاظ اعلام میدارم

ولی افسوس کلمات نیز توانایی اظهار دردم را ندارند

خدای من

ای خالق آب

خلقت آب از بهر غرق کردنم بود

 

 

این روزها که رنگ ها در برابر زیبایی بهار رنگ می بازند زمین پرتوهای زرین فام خورشید بر زمین خاکستری می تابد باد می رقصد باران می بارد قناری ملودی عشق وزیبایی وزندگی را میخواند من  گرفتارغمی جانکاه هستم آه در سرزمین وجودم سیاهی فرمانروایی میکند نمی توانم بنویسم چون انگشتهایم می لرزد آه نمی توانم بنویسم  ...باور نمی کنم یعنی دایی ام فوت کرد....

سیامند وسامان فروغی

۲۹/۱/۱۳۸۶

تهران..